السيد الطباطبائي ( مترجم : همداني )

58

تفسير الميزان ( فارسي )

در اين آيه شريفه التفاتى به كار رفته ، چون در آيه قبلى خداى عز و جل غايب فرض شده بود ، مىفرمود : « خدا لطيف به بندگان خويش است ، به هر كس بخواهد روزى مىدهد و او قوى و عزيز است » و در آيه مورد بحث گوينده جمع فرض شده ، مىفرمايد « * ( نَزِدْ لَه ) * زياد مىكنيم براى او » ، « * ( نُؤْتِه مِنْها ) * از آن به وى مىدهيم » ، و اين براى اين بود كه آن عظمتى را كه دو كلمه « قوى » و « عزيز » افاده مىكرد اينجا نيز افاده كند . و حاصل معناى دو آيه اين است كه : خداى سبحان ، لطيف به همه بندگان خويش است ، داراى قوتى است مطلقه و عزتى مطلقه ، بندگان خود را بر حسب مشيتش روزى مىدهد ، ولى با اين تفاوت كه در باره كسانى كه هدفشان آخرت است ، و براى آن كار مىكنند خواسته كه دنيا را بدهد ، و مزد آخرتش را بيشتر از آنچه كه عمل كرده‌اند بدهد ، ولى در باره كسانى كه هدفشان تنها دنيا است خواسته است تنها دنيا را بدهد و در آخرت بهره اى نداشته باشند . از اين جا اين معنا روشن مىگردد كه آيه اولى هر دو طائفه را شامل مىشود ، هم اهل دنيا را و هم اهل آخرت را ، و همچنين كلمه رزق هر دو قسم رزق را شامل مىشود ، هم رزق دنيايى را و هم آخرتى را ، ولى آيه دوم ، اجمال اين آيه را به تفصيل بيان مىدارد . * ( « أَمْ لَهُمْ شُرَكاءُ شَرَعُوا لَهُمْ مِنَ الدِّينِ ما لَمْ يَأْذَنْ بِه اللَّه . . . » ) * بعد از آنكه بيان كرد كه خداى سبحان كسى است كه كتاب را به حق نازل كرده ، و براى بشر دين را تشريع نموده كه ميزان اعمال آنان باشد ، و او به لطف و قوت و عزتش هر كسى كه آخرت را بخواهد و براى آن سعى كند خواسته اش را با زيادت به او مىدهد ، و كسى كه تنها دنيا هدفش باشد و آخرت را از ياد ببرد ، در آخرت نصيب نمىدهد ، اينك در اين آيه بى بهره بودن كفار در آخرت را مسجل مىكند ، به اينكه : دينى به جز آنچه خدا تشريع كرده وجود ندارد تا كفار عمل خود را مستند بدان كنند ، و در نتيجه همان رزقى را كه اهل ايمان در آخرت دارند داشته باشند ، چون خدا شريكى ندارد تا در مقابل دين تشريع شده خدا و بدون اذن او دينى تشريع كند ، پس هيچ دينى نيست مگر دين خدا و در آخرت هيچ رزق حسنى نيست مگر براى كسى كه به دين خدا ايمان آورده ، بر طبق آن عمل كرده باشد . پس اينكه فرمود : * ( « أَمْ لَهُمْ شُرَكاءُ » ) * ، در مقام انكار است ، و جمله * ( « وَلَوْ لا كَلِمَةُ الْفَصْلِ لَقُضِيَ بَيْنَهُمْ » ) * اشاره است به كلمه اى كه قبلا از خدا صادر شده بود كه آدميان تا مدتى معين در زمين زندگى كنند . و اين اشاره را هم دارد كه جرم و گناه گناهكاران نافرمانى خدايى است بزرگ .